1826-2026 Διακόσια χρόνια φωτογραφία

 

Διακόσια χρόνια πέρασαν από τη λήψη της πρώτης«φωτογραφίας» του Nicéphore Niépce.

Σήμερα, (για την ιστορία) είναι σωτήριο έτος 2026  (15 Φεβρουαρίου), είναι μια συννεφιασμένη Κυριακή από την Αφρικανική σκόνη και το τρελό Νοτιά.

 Λήψη πρώτης φωτογραφίας, η «Φωτογραφία» δηλαδή είναι το θέμα.

Τα εισαγωγικά μπαίνουν στη λέξη καθώς η πρώτη αυτή, κοινά αποδεκτή ιστορική, φωτογραφική προσπάθεια, είναι πλέον τοποθετημένη σε μουσείο. Αλλά, πιότερο θυμίζει σήμερα δημιουργική επεξεργασία, ή κάποιο εφέ αν τη συγκρίνει κάποιος σύγχρονος με μια ψηφιακή φωτογραφία σαν αυτές που βγάζει με το κινητό του τηλέφωνο. Τυπικά και δίκαια; ήταν μια «αποτυχία», σαν τη πρώτη προσπάθεια να σταθούμε όρθιοι. Η πρώτη «φωτογραφία» του Niépce, παρουσιάζει ένα αστικό τοπίο (τις σκεπές που έβλεπε από το παράθυρο του) με υψηλό, διακριτό κοκκώδες και δυο τόνους: άσπρο σαν του χαρτιού ή του φωτισμένου, και μαύρο της σκιάς και του αφώτιστου. Αφαίρεση και απλότητα! Για τη πληροφορία σας, η λήψη κράτησε μερικές ώρες, ήταν μια και μοναδική δαγεροτυπία.

 Για τον σύγχρονο άνθρωπο, που η ζωή του αναλώνεται πολλές ώρες με ένα έξυπνο κινητό τηλέφωνο στο χέρι, το οποίο διαθέτει ενσωματωμένη φωτογραφική δυνατότητα με μια «φωτογραφική μηχανή» απλή μεν μηχανικά, αλλά με εξελιγμένα κυκλώματα και προγράμματα, με τεχνητή νοημοσύνη (Ai), εικονική πραγματικότητα (VR), αυτοματισμούς, ψηφιακές και «δημιουργικές» δυνατότητες και βοηθήματα, με πολλά ειδικά φωτογραφικά προγράμματα, ευκολίες ακόμη και για επεξεργασία που καθιστούν περιττή τη καταληκτική δημιουργική δράση του «χειριστή» της έξυπνης συσκευής που τη χειρίζεται.

Τα διακόσια χρόνια φωτογραφικής ιστορίας που πέρασαν, ίσως δεν σημαίνουν απολύτως τίποτα για τους περισσότερους. Για εμάς τους ιθαγενείς Έλληνες, ιστορικά, ποιο σημαντικό είναι (ίσως) ότι το 1827, ένα χρόνο μετά την λήψη της πρώτης φωτογραφίας, αποκτήσαμε το πρώτο μας κυβερνήτη!  

Σήμερα, σε ότι έχει σχέση η φωτογραφία με τις συνήθειές μας, τα αποτελέσματα είναι που μετράνε, η αμεσότητα, η ευκολία φωτογράφησης, η διανομή και το γεφύρωμα των αποστάσεων μεταξύ των αποδεκτών, όσο για την αισθητική; Αρκεί η φωτογραφία να δείχνει και να ομοιάζει με αυτό που φωτογραφήθηκε. Θεωρούμε σήμερα αυτονόητο ότι η μηχανή θα αναλάβει το δικό της έργο χάρη στη ψηφιακή τεχνολογία. Αλλά, είναι έτσι;

Σημασία έχει πλέον σήμερα το ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων που τραβάνε κυρίως ερασιτεχνικές –αναμνηστικές «φωτογραφίες», είτε το γνωρίζουν, είτε όχι, έχουν κατά κάποιο τρόπο επηρεαστεί από τη τεράστια βάση δεδομένων και την αισθητική των φωτογραφιών που έχουν δει στα ΜΜΕ,  ή αυτών που έχουν τραβήξει οι ίδιοι.

Σχετικά με την ιστορική εξέλιξη και πορεία της φωτογραφίας, της τεχνικής, της αισθητικής της, και των εφαρμογών της, έχουν γραφεί και καταγραφεί πάρα πολλά. Μπορεί πλέον ο καθένας να βρει πληροφορίες και ιστορικά δεδομένα στο παγκόσμιο ιστό, και σε βιβλία. Νομίζω ένα πράγμα μπορεί να κάνει άμεσα ο καθένας που αγαπάει τη φωτογραφία, πρέπει να πάρει μια πραγματική φωτογραφική μηχανή, σίγουρα όχι κινητό τηλέφωνο, και να βγει στο δρόμο, ή στο ύπαιθρο γενικότερα για να βγάλει φωτογραφίες.     

Διευκρίνιση: Τι θεωρώ  πραγματική φωτογραφική μηχανή;

Να έχει οπτικό σκόπευτρο (πεντάπρισμα κυρίως και καθρέφτη), να δέχεται εναλλακτικούς φακούς, να προσφέρει εύκολη σκόπευση μέσα από το φακό μέσω του σκοπεύτρου, να παρέχει σαφές κάδρο με 95-100% κάλυψη, να δείχνει βασικές πληροφορίες εύκολα αναγνώσιμες από το φωτογράφο και όχι χειριστή, να παρέχει πλήρη πρόσβαση στον έλεγχο του χειρισμού της μηχανής και του φωτός, αλλά και εύκολα αυτόματα προγράμματα (προτεραιότητα φακού/ κλείστρου/μηχανικές ρυθμίσεις/ αυτόματη και χειροκίνητη εστίαση ακριβείας/ και το βασικό αυτόματο πρόγραμμα που επιτρέπει εύκολες διορθώσεις στην αντιστάθμιση έκθεσης).

Στα διακόσια χρόνια της φωτογραφικής εποποιίας, έχουν γίνει τεράστιες ανακαλύψεις, στη γη και στο διάστημα.

Έχουν γίνει δυο παγκόσμιοι πόλεμοι, πάμε και για τρίτο, εφευρέσεις, επεξεργαστές και κώδικας μηχανής, τεχνητή νοημοσύνη, προσαρμογές στη ζωή μας από την ιατρική, φυσικές επιστήμες, κοινωνικές βελτιώσεις, έχουμε συνεχώς πολέμους, πολλές θρησκείες, άθεους, οικονομίες πολλών ταχυτήτων, τη σχεδίαση και παραγωγή όλων των προϊόντων, την εκπαίδευση, την έρευνα, θεαματικές ανακατατάξεις στην αξιοποίηση των πρώτων υλών, τη γνώση της γης, αυτή τη γη που όλοι τη πατούμε. Τα γνωστά μας είδη των φωτογραφικών εφαρμογών καταγράφονται επαρκώς. Ωστόσο το κοινωνικό ρεπορτάζ, οι φωτογραφίες από τα πολεμικά μέτωπα, τα θύματα φωτογράφοι και οι άτυχοι των συρράξεων, δεν μπορούν να ξεφύγουν της προσοχής μας. Από όλες τις εφαρμογές της φωτογραφίας όμως, θεωρώ πως είναι ο κινηματογράφος, η κορυφαία και πληρέστερη μορφή τέχνης.

Όσο για τη καλλιτεχνική φωτογραφία; Είναι το είδος που υπηρέτησα, έζησα καλά και δεν τρελάθηκα! Αλλά με βοήθησε καθαρά και ξάστερα η επαγγελματική φωτογραφία και η δημοσιογραφία σχετικά με φωτογραφικά θέματα. Αυτά τα ολίγα.

 
 Ιωάννης Γλυνός

Παλιός φωτογράφος…