1826-2026 Διακόσια χρόνια φωτογραφία

 

Διακόσια χρόνια πέρασαν από τη λήψη της πρώτης«φωτογραφίας» του Nicéphore Niépce.

Σήμερα, (για την ιστορία) είναι σωτήριο έτος 2026  (15 Φεβρουαρίου), είναι μια συννεφιασμένη Κυριακή από την Αφρικανική σκόνη και το τρελό Νοτιά.

 Λήψη πρώτης φωτογραφίας, η «Φωτογραφία» δηλαδή είναι το θέμα.

Τα εισαγωγικά μπαίνουν στη λέξη καθώς η πρώτη αυτή, κοινά αποδεκτή ιστορική, φωτογραφική προσπάθεια, είναι πλέον τοποθετημένη σε μουσείο. Αλλά, πιότερο θυμίζει σήμερα δημιουργική επεξεργασία, ή κάποιο εφέ αν τη συγκρίνει κάποιος σύγχρονος με μια ψηφιακή φωτογραφία σαν αυτές που βγάζει με το κινητό του τηλέφωνο. Τυπικά και δίκαια; ήταν μια «αποτυχία», σαν τη πρώτη προσπάθεια να σταθούμε όρθιοι. Η πρώτη «φωτογραφία» του Niépce, παρουσιάζει ένα αστικό τοπίο (τις σκεπές που έβλεπε από το παράθυρο του) με υψηλό, διακριτό κοκκώδες και δυο τόνους: άσπρο σαν του χαρτιού ή του φωτισμένου, και μαύρο της σκιάς και του αφώτιστου. Αφαίρεση και απλότητα! Για τη πληροφορία σας, η λήψη κράτησε μερικές ώρες, ήταν μια και μοναδική δαγεροτυπία.

 Για τον σύγχρονο άνθρωπο, που η ζωή του αναλώνεται πολλές ώρες με ένα έξυπνο κινητό τηλέφωνο στο χέρι, το οποίο διαθέτει ενσωματωμένη φωτογραφική δυνατότητα με μια «φωτογραφική μηχανή» απλή μεν μηχανικά, αλλά με εξελιγμένα κυκλώματα και προγράμματα, με τεχνητή νοημοσύνη (Ai), εικονική πραγματικότητα (VR), αυτοματισμούς, ψηφιακές και «δημιουργικές» δυνατότητες και βοηθήματα, με πολλά ειδικά φωτογραφικά προγράμματα, ευκολίες ακόμη και για επεξεργασία που καθιστούν περιττή τη καταληκτική δημιουργική δράση του «χειριστή» της έξυπνης συσκευής που τη χειρίζεται.

Τα διακόσια χρόνια φωτογραφικής ιστορίας που πέρασαν, ίσως δεν σημαίνουν απολύτως τίποτα για τους περισσότερους. Για εμάς τους ιθαγενείς Έλληνες, ιστορικά, ποιο σημαντικό είναι (ίσως) ότι το 1827, ένα χρόνο μετά την λήψη της πρώτης φωτογραφίας, αποκτήσαμε το πρώτο μας κυβερνήτη!  

Σήμερα, σε ότι έχει σχέση η φωτογραφία με τις συνήθειές μας, τα αποτελέσματα είναι που μετράνε, η αμεσότητα, η ευκολία φωτογράφησης, η διανομή και το γεφύρωμα των αποστάσεων μεταξύ των αποδεκτών, όσο για την αισθητική; Αρκεί η φωτογραφία να δείχνει και να ομοιάζει με αυτό που φωτογραφήθηκε. Θεωρούμε σήμερα αυτονόητο ότι η μηχανή θα αναλάβει το δικό της έργο χάρη στη ψηφιακή τεχνολογία. Αλλά, είναι έτσι;

Σημασία έχει πλέον σήμερα το ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων που τραβάνε κυρίως ερασιτεχνικές –αναμνηστικές «φωτογραφίες», είτε το γνωρίζουν, είτε όχι, έχουν κατά κάποιο τρόπο επηρεαστεί από τη τεράστια βάση δεδομένων και την αισθητική των φωτογραφιών που έχουν δει στα ΜΜΕ,  ή αυτών που έχουν τραβήξει οι ίδιοι.

Σχετικά με την ιστορική εξέλιξη και πορεία της φωτογραφίας, της τεχνικής, της αισθητικής της, και των εφαρμογών της, έχουν γραφεί και καταγραφεί πάρα πολλά. Μπορεί πλέον ο καθένας να βρει πληροφορίες και ιστορικά δεδομένα στο παγκόσμιο ιστό, και σε βιβλία. Νομίζω ένα πράγμα μπορεί να κάνει άμεσα ο καθένας που αγαπάει τη φωτογραφία, πρέπει να πάρει μια πραγματική φωτογραφική μηχανή, σίγουρα όχι κινητό τηλέφωνο, και να βγει στο δρόμο, ή στο ύπαιθρο γενικότερα για να βγάλει φωτογραφίες.     

Διευκρίνιση: Τι θεωρώ  πραγματική φωτογραφική μηχανή;

Να έχει οπτικό σκόπευτρο (πεντάπρισμα κυρίως και καθρέφτη), να δέχεται εναλλακτικούς φακούς, να προσφέρει εύκολη σκόπευση μέσα από το φακό μέσω του σκοπεύτρου, να παρέχει σαφές κάδρο με 95-100% κάλυψη, να δείχνει βασικές πληροφορίες εύκολα αναγνώσιμες από το φωτογράφο και όχι χειριστή, να παρέχει πλήρη πρόσβαση στον έλεγχο του χειρισμού της μηχανής και του φωτός, αλλά και εύκολα αυτόματα προγράμματα (προτεραιότητα φακού/ κλείστρου/μηχανικές ρυθμίσεις/ αυτόματη και χειροκίνητη εστίαση ακριβείας/ και το βασικό αυτόματο πρόγραμμα που επιτρέπει εύκολες διορθώσεις στην αντιστάθμιση έκθεσης).

Στα διακόσια χρόνια της φωτογραφικής εποποιίας, έχουν γίνει τεράστιες ανακαλύψεις, στη γη και στο διάστημα.

Έχουν γίνει δυο παγκόσμιοι πόλεμοι, πάμε και για τρίτο, εφευρέσεις, επεξεργαστές και κώδικας μηχανής, τεχνητή νοημοσύνη, προσαρμογές στη ζωή μας από την ιατρική, φυσικές επιστήμες, κοινωνικές βελτιώσεις, έχουμε συνεχώς πολέμους, πολλές θρησκείες, άθεους, οικονομίες πολλών ταχυτήτων, τη σχεδίαση και παραγωγή όλων των προϊόντων, την εκπαίδευση, την έρευνα, θεαματικές ανακατατάξεις στην αξιοποίηση των πρώτων υλών, τη γνώση της γης, αυτή τη γη που όλοι τη πατούμε. Τα γνωστά μας είδη των φωτογραφικών εφαρμογών καταγράφονται επαρκώς. Ωστόσο το κοινωνικό ρεπορτάζ, οι φωτογραφίες από τα πολεμικά μέτωπα, τα θύματα φωτογράφοι και οι άτυχοι των συρράξεων, δεν μπορούν να ξεφύγουν της προσοχής μας. Από όλες τις εφαρμογές της φωτογραφίας όμως, θεωρώ πως είναι ο κινηματογράφος, η κορυφαία και πληρέστερη μορφή τέχνης.

Όσο για τη καλλιτεχνική φωτογραφία; Είναι το είδος που υπηρέτησα, έζησα καλά και δεν τρελάθηκα! Αλλά με βοήθησε καθαρά και ξάστερα η επαγγελματική φωτογραφία και η δημοσιογραφία σχετικά με φωτογραφικά θέματα. Αυτά τα ολίγα.

 
 Ιωάννης Γλυνός

Παλιός φωτογράφος… 

Φωτογραφία μια ζωή!

Photokina 1950~2020~2026

 Γοητεία;  ή μήπως η «λογική» του παράλογου;

Εδώ και αρκετά χρόνια κατάλαβα πάρα πολύ καλά, καθαρά και ξάστερα σαν το γάργαρο νερό, πως οι φωτογράφοι είναι ανταγωνιστικοί. Αλλά είναι πολύ περισσότερο ανταγωνιστικοί και οι προμηθευτές τους, έμποροι, εισαγωγείς, κατασκευαστές και γενικότερα όλοι όσοι ασχολούνται με τα φωτογραφικά και τη φωτογραφία επάνω, ή κάτω από τους φωτογράφους (ανάλογα με την οικονομία), που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες τους και τα προϊόντα τους. Πόλεμος γίνεται!

Έχω ακούσει απίστευτες προτάσεις να ξεστομίζονται, και έχω ζήσει αμέτρητες προσβολές από δήθεν εξυπνότερους, ικανότερους, επιτυχημένους, εμπορικούς, καλλιτέχνες, συναδέλφους, διευθυντές κλπ. Ευτυχώς δεν είναι όλοι έτσι.

Εγώ δεν ήμουν κάτι από όλα αυτά, ήμουν απλά ένας φωτογράφος και το απολάμβανα. Έτσι παρακολουθούσα και κατέγραφα στη μνήμη μου και στα φιλμ τα τεκταινόμενα, αντλούσα διδαχή και γνώση, σπανίως απαντούσα. Αναγκαστικά πέρασα και στη ψηφιακή φωτογραφία, και κάτι κατάφερα...

Έχω δώσει αρκετές διαλέξεις και σε μια από αυτές, για παράδειγμα, μιλούσα για το πρότυπο JPEG. Είπα λοιπόν πως είναι ένα πρότυπο πολύ χρήσιμο γιατί μας βοηθάει να αποθηκεύουμε πολλές ψηφιακές φωτογραφίες σε μικρά αρχεία και γρήγορα. Αλλά από τη στιγμή που επιβάλλει συμπίεση, κάτι χάνεται αναγκαστικά και πως ειδικά οι επιφάνειες με απαλές διαβαθμίσεις όπως τα σύννεφα κι οτιδήποτε άλλο που ομοιάζει μπορεί να υποστεί συμπίεση, θα συμπιεστεί. Κάποια «πράγματα- λεπτομέρειες» θα χαθούν. Διαφορετικά, υπάρχουν τα αρχεία TIFF, RAW και αρκετά άλλα πρωτόκολλα, όπως πχ Targa, που δεν επιδέχονται συμπίεση και επομένως δεν χάνουμε τίποτα εκτός από χώρο και χρόνο για τη καταγραφή. Όπου κι αν ανατρέξετε, αυτά θα διαβάσετε. Εγώ πέρα από ότι το διάβασα σε πολλά έντυπα, το έχω και πειραματικά αποδείξει, και φυσικά το είχα δείξει σε παρουσίαση με ψηφιακές φωτογραφίες και σε ειδικό άρθρο- συμβουλή.

Το πρότυπο JPEG είναι χρήσιμο αλλά απολεστικό.

Κι όμως, βρέθηκε κάποιος, που σώνει καλά, ούτε λίγο ούτε πολύ, είπε πως έχω λάθος!

Ήταν όμως η διαφωνία για τη διαφωνία; ή μήπως, απλά δεν ήξερε! 

Εκ των υστέρων κατάλαβα ότι ήταν θέμα προσβολής, ή άγνοιας, ακούγοντας άλλους συναδέλφους να κρίνουν τη συμπεριφορά του.

Παρακολουθώ τα ντοκουμέντα και τις «βόμβες» των ΜΜΕ με τα επιλεκτικά θολώματα για τη προστασία των ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων. Ακόμη και πινακίδες περιπολικών έχουν θολώσει, πρόσωπα αναγνωρισμένων εγκληματιών έχουν σβηστεί, δημοσίων προσώπων καταχραστών τα δεδομένα είναι ευαίσθητα.

Αναρωτιέμαι.Τι είδους ενημέρωση είναι αυτή; Ποιος είναι αυτός που επιτρέπει να αλλοιώνεται ένα έργο τέχνης όπως είναι κατά το νόμο η φωτογραφία, δίχως την άδεια του δημιουργού του;

Υπάρχει λογική σε αυτό;       

Όμως αυτά (και άλλα πολλά) είναι πταίσματα παραλογισμού μπροστά στο ότι σήμερα, (από το 2017, πέρασαν κάποια χρόνια εφόσον είμαστε στο 2026), στην Ελλάδα της μαυρίλας, όπου ο ανταγωνισμός πλέον έχει καταστρέψει τα πάντα. Οι επιχειρήσεις imaging μαζί με τους πελάτες τους, τους φωτογράφους,  με δυσκολία επιβιώνουν,  κλείνουν, έκλεισαν αναγκαστικά. Σήμερα λοιπόν, όταν τεράστια ποσά έχουν σπαταληθεί σε εξοπλισμούς ψηφιακής τεχνολογίας και όλοι έχουν στραγγίξει, την εποχή που είναι ζήτημα αν ο κλάδος μπορεί να στηρίξει μια κλαδική έκθεση κάθε δυο χρόνια, ο κλάδος αυτός των κατασκευαστών και εμπόρων προγραμμάτισε δυο εκθέσεις, σε δυο σημεία στην Αττική, με διαφορά 2 ημερών! Και τις έκανε!

Όμως, η μία έκθεση, είχε προγραμματιστεί σχεδόν αμέσως πριν την προηγούμενη του 2015. Όλοι ήξεραν ότι θα γίνει 6 μήνες μετά τη Photokina 2016, απλά γιατί έτσι..... Κι όμως αυτοί οι έξυπνοι και σκεπτόμενοι άνθρωποι, αποφάσισαν σχεδόν ομόφωνα, να κάνουν τη δική τους έκθεση με διαφορά 2 μόλις ημερών με άλλο διοργανωτή και σε άλλο χώρο! Όσοι διαφώνησαν, πηγαίνουν στην άλλη έκθεσε πολύ απλά και λογικά γιατί έτσι είχαν προγραμματίσει. Αν η απόφαση για τη δεύτερη έκθεση είχε παρθεί στις αρχές του 2016, είχε επιλεγεί άλλος μήνας και είχαν όλοι ενημερωθεί, το θέμα θα ήταν διαφορετικό.

Αν η συλλογική απόφαση μερικών γίνεται θεσμός από τη επιβολή της λογική τους, και  των άλλων είναι η παράλογη, εγώ δεν το γνωρίζω, δεν μπορώ να το γνωρίζω. Ωστόσο η λογική θα μου επέβαλλε να βάλω και τους δυο διοργανωτές να κάνουν στον ίδιο χώρο, την ίδια περίοδο μια κοινή έκθεση, και άντε να διαρκέσει 1-2 ημέρες περισσότερες για να δει ο εξαθλιωμένος καταναλωτής όσα άνετα βλέπει και στο διαδίκτυο από το σπίτι του, ή το μαγαζάκι του. Η όλη υπόθεση μοιάζει τραγικά με τα όσα συμβαίνουν στη βουλή των Ελλήνων. Όλοι εναντίον όλων!

Με επιχειρηματίες αυτού του επίπεδου όμως, όπως και πολιτικούς, γιατί και αυτοί κάτι πουλάνε, δεν αναρωτιέμαι πλέον γιατί φτάσαμε εδώ.

Εμένα πλέον μου είναι αδιάφορα όλα αυτά τα καινούρια, αποσύρθηκα, γράφω τακτικά, τραβώ αλλά όχι συχνά φωτογραφίες μόνο για το κέφι μου, όπως κάποτε, πολύ παλιά (1966-67), στην αρχή. Έγινα πάλι ερασιτέχνης. Δεν έχει νόημα να τρέχω σε εκθέσεις. Πηγαίνω, μόνο για να συναντήσω κανένα φίλο από τα παλιά. Όμως, σε όσους είπα να πάμε παρέα να δούμε την έκθεση, μου είπανε σιγά να μη τρέχουμε τώρα! Θα τα δούμε στο internet.

Δεν θέλω να πάρω τη θέση κανενός, με θλίβει όμως αυτός ο παράλογος ανταγωνισμός, η άστοχη δημοκρατική απόφαση, η συμπεριφορά εξαναγκασμού στα μέλη και απέναντι στους φωτογράφους από τους οποίους ζουν όλοι αυτοί.

-"αν θέλετε να μάθετε, ελάτε στην έκθεση"....  

Κάποια φορά, πριν το 2000, σε μια παρουσίαση, υψηλόβαθμα στελέχη κορυφαίου κατασκευαστή, είχαν πει σιγά-σιγά ο ένας στο αυτί του άλλου πως:

-"όλοι αυτοί οι φωτογράφοι δεν ξέρουν τι τους περιμένει (επαγγελματικά)"!

Όμως εγώ τους άκουσα, και ήρεμα τους ερώτησα:

-Εσείς κύριοι ξέρετε τι σας περιμένει;

Και φυσικά μείνανε μετά από τρία χρόνια δίχως εργασία. Γιατί; Γιατί απλά ο κάθε πωλητής της εταιρίας-κολοσσού έπρεπε να πουλήσει και ψηφιακά και αναλογικά φωτογραφικά, όπου το ένα ήταν σε βάρος των πωλήσεων του άλλου!

Καταλάβατε λογική;

Έτσι αν πάω, θα πάω κατά εκεί που είναι ποιο άνετη η πρόσβαση στην έκθεση, εκεί που θα βρω παλιά πράγματα και παλιούς γνώριμους, εκεί που θα δω και μερικές εκθέσεις με φωτογραφίες ειδικά νέων φωτογράφων, και ας είναι ερασιτέχνες. Θα πάω εκεί που η ανακοίνωση δεν βγήκε στο παρά πέντε, λίγο πριν αλλάξει ο χρόνος, ανατρέποντας προγραμματισμούς μηνών, και όποιος κατάλαβε.

Όσο για το αν είναι σωστό, ή, λάθος η επιλογή της μιας έκθεσης, ή της άλλης, θα πω ένα πράγμα μόνο.

Ο δημιουργός φωτογράφος κι όχι ο imager ( από το imaging), μπορεί και να αποτύχει, έτσι κι αλλιώς έχει μάθει να ζει με την αποτυχία. Ο έμπορος όμως, που κατά ομολογία του δεν βγαίνει οικονομικά για να πάει ούτε σε μια έκθεση, σφάλλει επιχειρηματικά. Όταν επιλέγει να στηρίξει τον ένα, ή τον άλλο ανταγωνιστή διοργανωτή διαιωνίζοντας ένα στείρο, ανούσιο και παράλογο ανταγωνισμό σε μια αγορά καθημαγμένη. Ας αναλάβει καθείς τις ευθύνες του και να μη ζητήσει δανεικά και τα ρέστα. Γιατί έτσι τώρα οι μισοί και περισσότεροι ενδιαφερόμενοι δεν θα πάνε πουθενά, ή θα δουν μόνο τη μια έκθεση καθώς το κόστος εισόδου και μετακίνησης δεν είναι πλέον κάτι που μπορεί να αγνοήσει ο καθένας.

Θυμάται κανείς πόσοι ενεργοί φωτογράφοι υπήρχαμε πριν το 2006; Το 2010 μήπως; Το 2015;  Πόσα MINI LAB πετάχτηκαν; Ας το αφήσουμε γιατί είναι σκέτη πίκρα. Ήρθε και o κύριος COVID!

Πέρα από αυτό, εγώ θα προσπαθήσω να πάω σε μια έκθεση που απευθύνεται στο χώρο της φωτογραφίας, κι όχι του imaging που μας επέβαλλαν. Θα πάω εκεί που με προσκαλούν γι αυτό που ήμουν, ή είμαι, δηλαδή φωτογράφος. Άσχετα αν τώρα δεν ασχολούμαι, υπάρχει το σαράκι για τη φωτογραφία κι όχι για το imaging. Έχω κάνει πάρα πολλά από αγάπη για τη φωτογραφία και τους φωτογράφους, έχω γράψει και έχω δημοσιεύσει επίσης μερικές χιλιάδες σελίδες. Λυπάμαι γιατί η κατάσταση μου θυμίζει το καιρό που κάθε φωτογραφείο είχε και ένα πανάκριβο mini lab, κι όμως οι εισαγωγείς προσπαθούσαν να πουλήσουν ακόμη περισσότερα, ακόμη και με δάνεια!

Εγώ έκανα  λάθος συλλογισμούς; Αν ναι, γιατί τόσες αίθουσες έμειναν κλειστές στη μεγάλη γιορτή της φωτογραφίας το 2008; Γιατί το 2020 αποχαιρετήσαμε την έκθεση Photokina? Γιατί χάθηκαν τόσοι κατασκευαστές; Έχει κάποιο νόημα να ανοίξει η έκθεση και πάλι το 2026;

Κάτι σκέφτομαι απόψε 23/01/2026, αλλά ας το αφήσω για αργότερα…

Γιάννης Γλυνός